Ta witryna korzysta z plików cookie. Możesz określić warunki dostępu w ustawieniach Twojej przeglądarki.

Wczytywanie...
  • PROMOCJA! Darmowa dostawa już od 300 zł
    szczegóły
    Kupujesz na firmę? Skontaktuj się z nami
    szczegóły
Kategorie

Style wychowania

Anna Pytel
Utworzono: 2016.01.13
Doceń i poleć nas
0
0

Każdy rodzic pragnie, aby jego dziecko było szczęśliwe, odnosiło sukcesy i nie sprawiało żadnych zmartwień. Dlatego też stara się jak najlepiej je wychować, nie powielając przy tym błędów swoich rodziców. Podstawowe style wychowania wyróżniane przez psychologów i pedagogów to: autokratyczny, liberalny i demokratyczny. Metody wychowawcze stosowane przez współczesnych rodziców stanowią zazwyczaj połączenie wyżej wymienionych stylów, wśród których jeden zawsze dominuje. Jakie konsekwencje niesie za sobą wychowywanie dziecka w autokratyczny, liberalny lub demokratyczny sposób?

Styl autokratyczny

Styl autokratyczny (autorytatywny, autorytarny) opiera się na autorytecie opiekunów. Dziecko musi podporządkować się woli dominującego rodzica (wychowawcy). Za ustosunkowanie się do wyznaczonych reguł dziecko może spotkać nagroda lub kara. Jest to wychowywanie konsekwentne, w którym istnieje wyraźny dystans pomiędzy dzieckiem a rodzicem. Nierzadko w rodzinach autokratycznych brakuje ciepła, troski i wsparcia. Dziecko musi sprostać surowym wymaganiom, a sprzeciw, pomyłki, błędy czy słabości nie są akceptowane. Rodzice autokratyczni nie biorą pod uwagę indywidualnych potrzeb czy zdolności dziecka. Zdaniem psychologów dyscyplina autorytarna hamuje rozwój emocjonalny, społeczny i moralny dziecka, pociągając za sobą szereg negatywnych konsekwencji.

Skutki radykalnego wychowania autokratycznego:

  1. Niskie poczucie własnej wartości: dziecko zachowuje się ulegle, brakuje mu inicjatywy, a jego samodzielność jest w znacznym stopniu ograniczona. Ma problem z rozpoznaniem własnych możliwości i zdolności.
  2. Brak poczucia tożsamości: dziecko nie wie kim jest i jakie jest jego miejsce w społeczeństwie. Trudno mu określić co lubi lub jakie są jego pasje.
  3. Bunt i agresja: to tzw. „trudna młodzież”, która z zasady nie podporządkowuje się wszystkiemu i wszystkim (zazwyczaj bez głębszego zastanowienia nad powodem swojego buntu).
  4. Ryzykowne zachowania: jako nastolatkowie są podatni na zażywanie substancji psychoaktywnych (alkoholu, narkotyków, papierosów), przedwczesną inicjację seksualną, autoagresję itp.

Pozytywny wariant stylu autokratycznego
Odpowiednio zmodyfikowany model autokratyczny może korzystnie wpłynąć na rozwój młodego człowieka. Gdy stawiane wymagania dostosowane są do możliwości i zdolności dziecka, ma ono większą szansę otrzymania rekompensaty za włożony trud. W tej sytuacji system kar i nagród wydaje się sprawiedliwy i bardziej zrozumiały dla dziecka. Co więcej, nie żyje ono w ciągłym lęku przed czekającą go karą. Ponadto, ważne aby w przypadku trudności dziecko bez obaw mogło zwrócić się do opiekunów o pomoc. W ten sposób będzie stopniowo stawać się samodzielne, bez przesadnej kontroli rodziców. Z kolei atmosfera bezpieczeństwa pozwoli mu zbudować poczucie własnej wartości.

Styl liberalny

Antagonistą stylu autokratycznego jest styl liberalny, charakteryzujący się dużą swobodą. Stosujący go rodzice nie chcą ograniczać aktywności ani spontaniczności swoich pociech. Za swój nadrzędny obowiązek uważają zaspokojenie potrzeb materialnych i emocjonalnych dziecka oraz warunków do zabawy i nauki. Są wrażliwi na potrzeby i zainteresowania pociechy, a także spełniają jej wszystkie życzenia. W modelu tym dziecko nie jest karane, a jeśli tak, to tylko w przypadku drastycznego przekroczenia norm. Młody człowiek nie ma żadnych obowiązków i ograniczeń, a tym samym nie wie co to są normy społeczne. W skrajnych przypadkach dziecko wychowywane tą metodą może być pozostawione samo sobie, bez zainteresowania, kontaktu i opieki rodziców.

Skutki liberalnego wychowania:

  1. Brak poczucia bezpieczeństwa: wynika z braku stałości zasad i norm w domu.
  2. Samowola: brak obowiązków, wymagań i ograniczeń skutkuje nieprzestrzeganiem norm społecznych. Młody człowiek robi wszystko „po swojemu”, nie zwracając przy tym uwagi na otoczenie. Mało tego, nie rozumie niezadowolenia czy sprzeciwu innych wobec swojego zachowania.
  3. Obojętność uczuciowa: atmosfera obojętności, w jakiej dorasta dziecko i brak zainteresowania ze strony rodziców sprawia, że ono również zaczyna mieć problemy z odczytywaniem i demonstracją swoich uczuć.
  4. Problemy z motywacją: brak stawianych wymagań sprawił, że dziecko nie musiało się starać, by osiągnąć konkretny cel czy nagrodę. Osoby te angażują się tylko w te czynności, na których im zależy, a w przypadku uciążliwych obowiązków (nauka, prace domowe) mają problemy z motywacją.

Pozytywny wariant stylu liberalnego
Styl liberalny pozwala dziecku rozwinąć skrzydła, pod warunkiem, że rodzic odpowiednio pokieruje swoją pociechę. Wsłuchiwanie się w potrzeby dziecka, szanowanie jego zdania są niezwykle ważne dla prawidłowego rozwoju pociechy. Nie można jednak dać się zmanipulować i w pełni podporządkować się jej woli. Należy wyznaczyć pewne granice i konsekwentnie ich przestrzegać, co przyczyni się do zbudowania poczucia bezpieczeństwa.

Styl demokratyczny

W metodzie demokratycznej dziecko bierze czynny udział w życiu rodziny. Wychodzi z inicjatywą, realizuje dobrowolnie przyjęte obowiązki i zadania, a jego zdanie jest szanowane i brane pod uwagę przez domowników. W rodzinie demokratycznej panuje miłość i wzajemna życzliwość. System nagradzania i karania znacznie się różni od tego występującego w systemie autokratycznym. Zamiast tradycyjnych kar stosowane są naturalne konsekwencje nieodpowiedniego zachowania oraz rozmowa z dzieckiem wyjaśniająca, dlaczego nie wolno zachowywać się w taki czy inny sposób. Z kolei nagrody przybierają postać pochwał słownych.

Demokratyczne wychowanie pociąga za sobą wiele pozytywnych konsekwencji:

  1. Prawidłowy rozwój osobowości dziecka: dziecko jest świadome swoich potrzeb i talentów. Wie, co naprawdę sprawia mu przyjemność, a czego nie lubi.
  2. Szacunek wobec siebie i innych: szacunek, jakim dziecko darzone jest w domu, sprawia, że w ten sam sposób postępuje wobec innych ludzi, których spotyka na swojej drodze.
  3. Autentyczna pewność siebie i odpowiedzialność: dobrowolne podejmowanie się obowiązków oraz wsparcie i zrozumienie ze strony otoczenia nauczyło dziecko dostrzegać swoje mocne strony, niezbędne do budowania poczucia własnej wartości.
  4. Poczucie bezpieczeństwa: stałość zasad panujących w domu wyznaczyła dziecku bezpieczną przestrzeń do rozwoju.
  5. Komunikatywność i umiejętności społeczne: ich podstawą jest umiejętność słuchania i dyskusji, czego nie brakuje w domu rządzonego zasadami demokratycznymi.

Negatywny wariant stylu demokratycznego
„Demokracja pozorna” to negatywna odmiana stylu demokratycznego. W tym przypadku rodzice pozostawiają swobodę dziecku jedynie w drobnych sprawach, sami zaś decydują o tych najważniejszych. Rodzi to atmosferę zakłamania i nieszczerości. Dziecko buntuje się, domagając się praw, które wcześniej zostały mu przyznane. Sytuacja ta negatywnie wpływa na więzi emocjonalne z opiekunami.